Uprawnienia rodzicielskie w większości przypadków uzależnione są od wieku dziecka, na które składany jest wniosek. W niektórych sytuacjach uprawnienie jest dedykowane tylko ojcu lub tylko matce dziecka a uprawnienia tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów. Dotyczy to np. urlopu ojcowskiego czy 9 tygodni urlopu rodzicielskiego.
Urlop ojcowski jest uprawnieniem, które przysługuje wyłącznie ojcu dziecka i nie jest w żaden sposób uzależnione od statusu zatrudnienia matki dziecka. Zgodnie z zapisami Kodeksu Pracy (Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., Dz. U. z 2023 r. poz. 1465) pracownik – ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej jednak niż:
- do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia albo
- do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14. roku życia.
W 2023 roku, w wyniku implementacji do polskiego porządku prawnego dyrektywy work-life balance, przepisy dotyczące urlopu ojcowskiego uległy zmianie właśnie w zakresie maksymalnego czasu na skorzystanie przez pracującego ojca dziecka z wymienionego uprawnienia. We wcześniejszych latach, urlop ojcowski przysługiwał do ukończenia przez dziecko 24 miesiąca życia. Warto zatem przypomnieć, że czas na skorzystanie z urlopu jest obecnie o połowę krótszy, a w przypadku niewykorzystania urlopu ojcowskiego uprawnienie to przepada, a pracownik nie ma prawa do wypłaty ekwiwalentu za ten czas.
Możliwość wykorzystania urlopu ojcowskiego w częściach, nie uległa zmianie i pracownik ojciec nadal może podzielić urlop nie więcej niż na 2 części, z których żadna nie może być krótsza niż 7 dni.
Aby skorzystać z uprawnienia, pracownik powinien złożyć wniosek o udzielenie urlopu ojcowskiego w formie papierowej lub elektronicznej w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Do wniosku należy dołączyć odpis skróconego aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie o ilości wykorzystanych dotychczas części urlopu.
Za czas korzystania z urlopu ojcowskiego pracownikowi przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku. Jest to na pewno ogromny atut tego uprawnienia, dlatego też można przypuszczać, że jest to również jeden z powodów wzrostu zainteresowania i korzystania przez pracowników ojców z tego uprawnienia. Według danych opublikowanych w raporcie „Tata na rodzicielskim. Co liczby mówią o ojcostwie w Polsce”, przygotowanym przez fundację Share the Care oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w 2022 roku z urlopu ojcowskiego skorzystało tylko 3,7 tys. pracujących ojców, podczas gdy w 2023 roku była to liczba prawie 6-krotnie wyższa i wyniosła blisko 19 tys. wniosków. W 2024 roku liczba ojców korzystających z urlopu ojcowskiego nadal rosła, choć dokładne dane nie są jeszcze dostępne.