Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn (dalej: „ustawy o PSD”), podatek ten obejmuje również nabycie własności rzeczy i praw majątkowych znajdujących się lub wykonywanych za granicą. Ważnym kryterium decydującym o opodatkowaniu spadku w Polsce jest kwestia tego, czy w chwili otwarcia spadku był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu w Polsce.
Zakres opodatkowania w Polsce
W praktyce oznacza to, że obywatel Polski może być zobowiązany do zapłaty podatku w Polsce, nawet jeśli mieszka na stałe za granicą i tam też otrzymał spadek. Spadkobierca dziedzicząc np. nieruchomości za granicy, może mieć obowiązek opodatkowania takiego spadku, zarówno w państwie położenia nieruchomości jak i w Polsce.
Ograniczona liczba umów o unikaniu podwójnego opodatkowania
Polska posiada zaledwie kilka podpisanych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków spadkowych, które mogłyby pomóc w uniknięciu podwójnego opodatkowania spadku. W odniesieniu do pozostałych państw brakuje jakichkolwiek mechanizmów chroniących przed podwójnym ich opodatkowaniem. W praktyce oznacza to, że polski obywatel, który odziedziczy nieruchomość za granicą, zapłaci podatek w obu krajach (za granicą jak i w Polsce).
Sytuacja w Państwach Członkowskich UE
Rezydencja podatkowa spadkobiercy nie jest czynnikiem przesądzającym o opodatkowaniu spadku w Polsce. Jeżeli przedmiotem dziedziczenia jest nieruchomość położona na terytorium RP lub prawa majątkowe wykonywane w Polsce, obowiązek podatkowy w PSD może powstać również wtedy, gdy spadkobierca nie posiada miejsca stałego pobytu w Polsce ani nie jest jej rezydentem podatkowym. Decyduje o tym przede wszystkim miejsce położenia majątku wchodzącego w skład spadku.
Ciekawym przypadkiem jest także sytuacja gdy obywatel jednego z Państw Unii Europejskiej (dalej: „UE”), odziedziczy nieruchomości położone na terytorium innego Państwa Członkowskiego UE, a od wielu lat mieszka i prowadzi działalność gospodarczą w Polsce.
Jako obywatel jednego z państw członkowskich UE i osoba przebywająca na terytorium Polski, po upływie 5 lat nieprzerwanego pobytu nabywa ona prawo stałego pobytu w Polsce. Oznacza to, że z punktu widzenia ustawy o PSD posiada miejsce stałego pobytu w Polsce, a tym samym podlega w kraju nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. W konsekwencji, mimo że nabyty majątek znajduje się za granicą, obowiązek podatkowy powstaje również w Polsce.
Moment powstania obowiązku podatkowego
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o PSD, obowiązek podatkowy w przypadku dziedziczenia powstaje z chwilą przyjęcia spadku, a więc z dniem:
- sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia lub
- uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Warto pamiętać, że w przypadku osób należących do tzw. „grupy 0” (obejmującej najbliższą rodzinę mi.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwo), złożenie deklaracji SD-Z2 w terminie umożliwia całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn, bez ograniczeń kwotowych. Warunkiem jest złożenie jej w terminie 6-miesięcznym od dnia powstania obowiązku podatkowego.
Podsumowanie
Dla celów podatkowych w Polsce niezwykle istotne jest prawidłowe ustalenie aktywów wchodzących w skład spadku m.in. wartości rynkowej aktywów wchodzących w skład masy spadkowej czy też zobowiązań obciążających spadek. Spadek za granicy może wiązać się z podwójnym opodatkowaniem. Tym bardziej warto dokładnie przeanalizować swoją sytuację prawno-podatkową.