2 kwietnia 2026 r. Prezydent RP podpisał ustawę z dnia 11 marca 2026 roku o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw („Nowelizacja”). To ważny krok w kierunku wzmocnienia Państwowej Inspekcji Pracy i zwiększenia skuteczności egzekwowania przepisów prawa pracy.
Najważniejszą zmianą jaką wprowadza Nowelizacja jest przyznanie inspektorom pracy prawa do stwierdzania – w drodze decyzji administracyjnej – istnienia stosunku pracy. W sytuacji, w której z pracownikiem została zawarta umowa cywilnoprawna, jednak inspektor ustali, że faktycznie wykonuje on obowiązki w warunkach właściwych dla umowy o pracę, inspektor będzie mógł nakazać uznanie takiej relacji za stosunek pracy. W pierwszej kolejności inspektor będzie jednak wydawał polecenia usunięcia naruszeń prawa pracy. Jeśli pracodawca się do nich nie zastosuje, to dopiero możliwe będzie wszczęcie postępowania administracyjnego, które może zakończyć się wydaniem decyzji o przekształceniu stosunku cywilnoprawnego w stosunek pracy.
Warto jednak zaznaczyć, że decyzja inspektora będzie mogła zostać zaskarżona do okręgowego inspektora pracy, a następnie do sądu pracy, a do czasu prawomocnego orzeczenia decyzja inspektora będzie wstrzymana. Nowelizacją nie wprowadzono więc rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, jak zakładała pierwotna propozycja zmian w ustawie o PIP.
Nowelizacja wprowadza również możliwość przeprowadzania przez PIP zdalnych kontroli i wymianę informacji między ZUS, PIP i KAS, aby zwiększyć skuteczność w egzekwowaniu przepisów prawa pracy.
Zwiększone zostaną także maksymalne kary za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym – z 30.000 do aż 60.000 złotych.
Podpisanie Nowelizacji jest o tyle istotne, że nadanie PIP uprawnień do przekształcania umów to jeden z tzw. kamieni milowych, od którego realizacji zależy wypłata środków z Krajowego Planu Odbudowy.
Choć Prezydent ustawę podpisał, to wyraził też wątpliwości wobec przepisów dających szerokie uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy wobec przedsiębiorców i skierował ją do Trybunału Konstytucyjnego, w trybie kontroli następczej (art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji).
Nowelizacja, poza wyjątkami, wejdzie w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Decyzja Prezydenta o skierowaniu ustawy do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej nie wpływa na obowiązywanie przepisów. Dopiero Trybunał Konstytucyjny może uchylić moc obowiązującą przepisów, jeżeli uzna ich niezgodność z Konstytucją.