- NSA o mechanizmie podzielonej płatności – kluczowe wnioski z wyroku.
- Nowe zasady ulgi mieszkaniowej i uszczelnienie podatków – projekt MF na 2026 rok.
- Wypłaty z fundacji rodzinnej dla rodzeństwa fundatorów bez PIT
- Nowe podejście fiskusa do kar umownych – kiedy trzeba zapłacić VAT?
- ZUS wskaże firmy do kontroli PIP. W 2026 r. rusza nowy model weryfikacji umów cywilnoprawnych
1. NSA o mechanizmie podzielonej płatności – kluczowe wnioski z wyroku
Zarządzanie dużymi inwestycjami budowlanymi wiąże się z ryzykiem solidarnej odpowiedzialności inwestora. Najnowszy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2025 r. (sygn. akt I FSK 1154/22) rozwiewa wątpliwości, czy inwestor, dokonując płatności bezpośrednio na rzecz podwykonawców, ma obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności (MPP). Jest to pierwszy wyrok NSA w tego typu sprawie, co czyni go precedensowym i kluczowym dla branży.
Sprawa dotyczyła spółki prowadzącej działalność gospodarczą m.in. w zakresie budowy infrastruktury kolejowej, która w ramach realizacji umów współpracowała z wykonawcami, a ci z kolei z podwykonawcami. W sytuacji, gdy wykonawcy nie regulowali swoich zobowiązań, podwykonawcy zwracali się bezpośrednio do inwestora, powołując się na solidarną odpowiedzialność zamawiającego wynikającą z Kodeksu cywilnego i prawa zamówień publicznych.
Inwestor (spółka) dokonywał wówczas płatności bezpośrednio na rzecz podwykonawców, używając faktur wystawionych pierwotnie na rzecz wykonawców, a nie siebie. Spółka argumentowała, że nie jest w tej relacji usługobiorcą, a płatność wynika jedynie z ustawowej odpowiedzialności za cudzy dług, co wyklucza obowiązek stosowania MPP.
Stanowisko spółki zostało początkowo poparte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który stwierdził, że obowiązek MPP powstaje jedynie w wyniku nabycia towarów lub usług przez nabywcę od dostawcy, a nie w wyniku zobowiązania ustawowego.
Jednakże Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej i ostatecznie Naczelny Sąd Administracyjny uznali, że MPP musi znaleźć zastosowanie.
- Argument KIS: Pomimo że formalnie spółka nie jest nabywcą usług podwykonawców, faktycznie reguluje należności za usługi, które służą realizacji jej inwestycji i są objęte załącznikiem nr 15 do ustawy o VAT. Spłaca wprawdzie cudzy dług, ale wciąż uiszcza wynagrodzenie za roboty budowlane.
- Kluczowa Wykładnia NSA: NSA uchylił wyrok WSA, powołując się na wykładnię celowościową. Sąd podkreślił, że celem regulacji dotyczącej MPP jest przeciwdziałanie nadużyciom. Inna interpretacja, wyłączająca MPP w tym przypadku, mogłaby prowadzić do omijania prawa.
W konsekwencji NSA uznał, że inwestor, który w ramach solidarnej odpowiedzialności reguluje należności za roboty budowlane objęte załącznikiem nr 15 do ustawy o VAT, ma obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności. Wyrok ten ma precedensowe znaczenie i może mieć wpływ na praktykę rozliczeń w sektorze budowlanym.
Warto zatem przeanalizować dotychczasowe procedury płatności, aby uniknąć ryzyka nieprawidłowego rozliczenia VAT. Zapraszamy do kontaktu z naszym zespołem – pomożemy ocenić, jak nowe stanowisko NSA może wpłynąć na Państwa działalność.
2. Nowe zasady ulgi mieszkaniowej i uszczelnienie podatków – projekt MF na 2026 rok
Ministerstwo Finansów (MF) pracuje nad projektem nowelizacji ustaw o PIT i CIT, który ma na celu uszczelnienie systemu podatkowego (druk UD116). Największa zmiana dotyczy ulgi mieszkaniowej, ale planowane są także modyfikacje w zakresie amortyzacji, IP Box oraz sprzedaży ruchomości w rodzinie.
Zgodnie z planem resortu, rząd ma zająć się projektem jeszcze w 2025 roku, natomiast nowe przepisy mają zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Dla nieruchomości nabytych lub wybudowanych do końca 2025 r. pozostaną w mocy obecne zasady korzystania z ulgi mieszkaniowej.
Ograniczenie ulgi mieszkaniowej
Projektowane zmiany mają na celu powrót do pierwotnych założeń ulgi, czyli zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych podatnika, a nie wspierania inwestowania w nieruchomości. Zdaniem MF, obecne rozumienie sformułowania „własnych celów mieszkaniowych” jest zbyt szerokie, co pozwalało na jednoczesne korzystanie z ulgi przy posiadaniu kilku nieruchomości.
Kluczowa zmiana
Od 2026 roku z ulgi mieszkaniowej, zwalniającej dochody ze sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat z PIT, co do zasady nie skorzysta ten, kto jest już właścicielem lub współwłaścicielem (posiadającym min. 50% udziału) innej nieruchomości lub prawa o charakterze mieszkalnym.
Nowa definicja wymaga, aby wydatki służyły zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych podatnika. W praktyce oznacza to wykluczenie dotychczasowych, bardziej liberalnych interpretacji, które pozwalały na wynajem lokalu nabytego z ulgą.
Ważne wyjątki:
- Nie uwzględnia się nieruchomości i praw nabytych w drodze spadku.
- Nie jest brana pod uwagę jedna nieruchomość lub prawo objęte wspólnością majątkową małżeńską.
- Osoba posiadająca inną nieruchomość może skorzystać z ulgi, jeśli przeniesie jej własność (darowizna) na rzecz osób z I grupy podatkowej (np. dzieci, małżonek), Skarbu Państwa lub gminy.
Co ważne, do przychodów ze sprzedaży nieruchomości nabytych lub wybudowanych (oddanych do użytkowania) do 31 grudnia 2025 r., stosuje się dotychczasowe zasady ulgi.
Projekt MF wprowadza także zmiany w innych obszarach, mających na celu zapobieganie optymalizacji podatkowej:
- Proponuje się opodatkowanie przychodów ze zbycia rzeczy ruchomych otrzymanych przez najbliższą rodzinę przedsiębiorcy (np. samochód wykupiony po leasingu do majątku prywatnego), jeżeli zbycie nastąpi przed upływem 3 lat od jej otrzymania. Obecnie okres ten wynosi 6 miesięcy.
- Podatnik będzie mógł pomniejszyć dochody stanowiące podstawę obliczenia daniny solidarnościowej o straty z lat ubiegłych, ale wyłącznie o straty z tego samego źródła przychodów. Inne odliczenia nie będą możliwe.
- Możliwość korzystania z preferencyjnego opodatkowania dochodów z IP Box (Innowacyjny Box) ma być uzależniona od zatrudniania co najmniej 3 osób fizycznych niepowiązanych z podatnikiem.
- Utrudniona zostanie możliwość wstecznego obniżania lub podwyższania stawek amortyzacyjnych. Po upływie terminu złożenia zeznania rocznego i zapłaty należnego podatku, zmiana stawki amortyzacyjnej nie będzie już możliwa.
- Zmienione zostaną zasady opodatkowania instrumentów finansowych (np. warranty subskrypcyjne) otrzymywanych w ramach programów lojalnościowych, aby zapobiec niższym stawkom podatkowym (19% zamiast 32% jak przy wynagrodzeniu).
Planowane zmiany w uldze mieszkaniowej oraz w innych obszarach podatkowych mogą istotnie wpłynąć na sytuację podatników planujących sprzedaż nieruchomości, restrukturyzację majątku lub korzystających z preferencji w ramach PIT i CIT.
Zachęcamy do kontaktu z naszym zespołem – pomożemy przeanalizować wpływ planowanych regulacji na Państwa działalność oraz przygotować odpowiednie rozwiązania podatkowe, zanim nowe przepisy wejdą w życie.
3. Wypłaty z fundacji rodzinnej dla rodzeństwa fundatorów bez PIT
W sierpniu 2025 roku Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) wydał dwie indywidualne interpretacje podatkowe, które mogą znacząco wpłynąć na praktykę opodatkowania fundacji rodzinnych. Stanowisko to może mieć duże znaczenie dla planowania sukcesji w rodzinnych strukturach holdingowych.
Potwierdzono, że świadczenia wypłacane przez fundację rodzinną na rzecz rodzeństwa fundatorów mogą korzystać ze 100% zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), nawet jeśli beneficjenci ci sami nie pełnią roli fundatorów. Interpretacje te jednoznacznie rozstrzygnęły wątpliwości dotyczące stosowania proporcji warunkującej zwolnienie z PIT, o której mowa w art. 27 ust. 4 ustawy o fundacji rodzinnej.
Stan faktyczny, będący podstawą rozstrzygnięcia, dotyczył fundacji utworzonej przez dwóch fundatorów, którzy wnieśli do niej mienie w równych częściach, ustanawiając swoje rodzeństwo beneficjentami. Dyrektor KIS w pełni podzielił stanowisko wnioskodawców, potwierdzając, że świadczenia wypłacane beneficjentom – niezależnie od tego, czy są fundatorami, czy ich rodzeństwem – będą korzystać z pełnego zwolnienia z opodatkowania PIT.
Organ wskazał, że jeśli majątek został wniesiony przez dwóch fundatorów w równych częściach, proporcja wynosi po 100% dla każdego z nich. Co kluczowe, rodzeństwo fundatorów, jako ich osoby najbliższe, dziedziczy tę proporcję, również wynoszącą 100%. Potwierdzono, że późniejsze zasilenie fundacji mieniem przez pozostałych członków rodziny (również w równych częściach), którzy nie są fundatorami, nie powoduje zmniejszenia tej proporcji. W rezultacie, świadczenia wypłacane któremukolwiek z beneficjentów nadal będą objęte pełnym zwolnieniem z PIT.
Interpretacje te stanowią ważny sygnał dla rynku, ponieważ wskazują na akceptację fiskusa dla elastycznych, rodzinnych modeli współdzielenia majątku w ramach fundacji, wykraczających poza klasyczny model „fundator–zstępni”. Jasna i korzystna wykładnia przepisów dotyczących art. 21 ust. 49 ustawy o PIT zapewnia podatnikom realną przewidywalność w zakresie opodatkowania świadczeń. Opisane rozstrzygnięcia nie tylko rozszerzają możliwości korzystania ze zwolnień podatkowych, ale także wyznaczają kierunek interpretacyjny dla kolejnych podatników.
Wnioski z tych interpretacji mogą być przełomowe dla osób planujących sukcesję lub tworzenie fundacji rodzinnej. Jeśli rozważają Państwo powołanie fundacji lub zmianę jej struktury, zapraszamy do kontaktu – pomożemy ocenić skutki podatkowe i przygotować bezpieczne rozwiązania.
4. Nowe podejście fiskusa do kar umownych – kiedy trzeba zapłacić VAT?
Kary umowne znalazły się na celowniku Fiskusa, który zmienia swoje dotychczasowe interpretacje i dąży do objęcia ich podatkiem VAT. Przez wiele lat standardem było, że kara umowna nie jest opodatkowana VAT, jednak obecnie stanowisko skarbówki ewoluuje, mimo iż w przepisach prawa nic się nie zmieniło. Obecnie organy podatkowe szczegółowo analizują umowy i intencje stron, twierdząc, że kary za naruszenie warunków umowy nie są odszkodowaniem, lecz wynagrodzeniem za usługę.
Potwierdzeniem zmiany stanowiska jest publikacja w urzędowej bazie Eureka, gdzie 30 września 2025 r. opublikowano cztery zmiany starych interpretacji. Przykładem jest zmiana dotycząca spółki zajmującej się wynajmem nieruchomości. Chociaż spółka argumentowała, że kara za rozwiązanie umowy najmu z winy kontrahenta (np. spóźniania się z czynszem), ustalona jako równowartość krotności miesięcznych czynszów, stanowi świadczenie odszkodowawcze i wyrównanie poniesionej szkody lub utraconych korzyści, Fiskus zmienił zdanie.
Organ podatkowy uznał (interpretacja zmieniająca nr DOP7.8101.10.2025.FMLM), że należność odpowiadającą kwocie, jaką spółka otrzymałaby, gdyby nie rozwiązała umowy, powinna być uznana za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług, bez względu na nazwanie jej karą umowną. W uzasadnieniu skarbówka powołała się na wyroki TSUE, m.in. w sprawie C-43/19. Wcześniejsze interpretacje, np. z końcówki 2024 r. (nr 0114-KDIP1-1.4012.516.2024.2.MM), w podobnych sprawach uznawały, że kara umowna ma charakter odszkodowawczy i nie stanowi ekwiwalentu za czynności, a zatem nie jest wynagrodzeniem podlegającym opodatkowaniu.
Podobne zmiany nastąpiły w sprawach dotyczących opłat za brak biletu parkingowego lub inne naruszenia regulaminu. Fiskus zmienił interpretacje (m.in. DOP7.8101.58.2025.FMLM), uznając, że choć opłaty te nazwano karami umownymi, stanowią one część wynagrodzenia za usługę parkowania i powinny być opodatkowane VAT.
W związku ze zmianą podejścia organów podatkowych, przedsiębiorstwa, które nie występowały o interpretację, powinny szczegółowo przeanalizować swoje umowy i ustalić rzeczywisty charakter dokonywanych płatności, ponieważ o ich kwalifikacji podatkowej decyduje faktyczna funkcja, a nie nazwa. Opłata określona jako kara umowna może zostać uznana za wynagrodzenie za określone świadczenie i w konsekwencji podlegać opodatkowaniu po stronie sprzedawcy. Jednocześnie ryzyko zakwestionowania charakteru rekompensacyjnego kary jest mniejsze, jeśli po stronie podmiotu otrzymującego płatność wystąpiła rzeczywista szkoda majątkowa.
Dla przedsiębiorców, którzy otrzymali zmienioną interpretację w sprawie VAT, gwarancje działania pierwotnego rozstrzygnięcia obowiązują do końca następnego okresu rozliczeniowego. Następnie konieczna jest zmiana sposobu kwalifikowania kar, aby uniknąć sporu z fiskusem. Istotny jest również kontekst Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF), który wchodzi w życie od 1 lutego 2026 r. Klasyczna kara umowna jest dokumentowana notą obciążeniową i nie jest wprowadzana do KSeF. Jeśli jednak zostanie uznana za wynagrodzenie za usługę, firma ma obowiązek wystawić fakturę i umieścić ją w KSeF, a błąd w tym zakresie może skutkować sankcjami.
Nowe podejście fiskusa pokazuje, że granica między karą a wynagrodzeniem coraz bardziej się zaciera. Dla bezpieczeństwa podatkowego warto przeanalizować umowy i politykę rozliczeń – zwłaszcza w branżach, gdzie kary umowne są standardem (najem, logistyka, budownictwo).
Zachęcamy do kontaktu z naszym zespołem Nexia Advicero – pomożemy ocenić, które świadczenia mogą zostać uznane za wynagrodzenie, jak prawidłowo dokumentować kary umowne oraz jak przygotować się do nowych wymogów KSeF.
5. ZUS wskaże firmy do kontroli PIP. w 2026 r. rusza nowy model weryfikacji umów cywilnoprawnych
Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) planuje wprowadzenie w 2026 roku nowego modelu weryfikacji zatrudnienia, w ramach którego przeprowadzonych zostanie 200 celowanych kontroli dotyczących umów cywilnoprawnych. Celem działań będzie ustalenie, czy w przedsiębiorstwach nie dochodzi do zawierania umów zlecenia lub kontraktów B2B w warunkach faktycznie wskazujących na istnienie stosunku pracy. Dotychczas kontrole tego typu prowadzone były jedynie przy okazji ogólnych inspekcji z zakresu prawnej ochrony pracy, których w 2024 roku przeprowadzono łącznie 10.047.
Nowością ma być sposób typowania firm do kontroli. PIP zapowiedziała ścisłą współpracę z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), który posiada szeroki wgląd w dane dotyczące form zatrudnienia i sposobu rozliczania składek. ZUS ma pełnić istotną rolę w analizie ryzyka i wskazywaniu przedsiębiorstw, w których może dochodzić do nadużywania umów cywilnoprawnych. W tym celu trwają prace nad systemem wymiany informacji między PIP, ZUS i Krajową Administracją Skarbową (KAS). Dane z tych instytucji mają umożliwić automatyczne typowanie podmiotów do kontroli w oparciu o zidentyfikowane czynniki ryzyka.
Chociaż ostateczny plan kontroli na 2026 rok jest wciąż w opracowaniu, pracodawcy obawiają się, że inspekcje mogą objąć również małe i średnie przedsiębiorstwa. Statystyki PIP z 2024 roku pokazują, że to właśnie w najmniejszych zakładach pracy przeprowadzono najwięcej kontroli – 51,6% dotyczyło firm zatrudniających do 9 osób, a 30% tych zatrudniających od 10 do 49 pracowników. Może to oznaczać, że również tym podmiotom należy się spodziewać weryfikacji warunków zatrudnienia.
Planowane kontrole mogą mieć istotne skutki finansowe. W przypadku stwierdzenia, że umowa cywilnoprawna faktycznie spełnia cechy stosunku pracy, inspektor pracy może nakazać jej przekształcenie w umowę o pracę, co pociąga za sobą obowiązek zapłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. W niektórych przypadkach kwota ta może wynosić nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych za pojedynczą umowę. Dla wielu przedsiębiorstw – zwłaszcza z branż usługowych czy produkcyjnych – może to oznaczać znaczące obciążenie finansowe i utratę elastyczności zatrudnienia. Eksperci zwracają uwagę, że zwiększone koszty pracy mogą również osłabić konkurencyjność polskich firm i skłonić część z nich do przenoszenia działalności do krajów o niższych kosztach, takich jak Rumunia czy Bułgaria.
Główny Inspektor Pracy rekomenduje, aby analiza stosowanych form współpracy koncentrowała się nie tylko na treści podpisanych umów, lecz przede wszystkim na faktycznym sposobie wykonywania pracy. Oznacza to, że w ocenie PIP kluczowe znaczenie mają takie elementy jak podporządkowanie pracownika kierownictwu, określone miejsce i czas świadczenia pracy oraz obowiązek osobistego wykonywania zadań. Wystąpienie tych cech może prowadzić do uznania, że zawarta umowa cywilnoprawna powinna zostać zakwalifikowana jako stosunek pracy w rozumieniu Kodeksu pracy.
Zapowiadane działania PIP i ZUS są kolejnym krokiem w kierunku uszczelnienia rynku pracy i ograniczenia zjawiska nadużywania tzw. „śmieciówek”. Choć nowe regulacje mają na celu ochronę praw pracowniczych, mogą też znacząco wpłynąć na koszty prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z planowanymi kontrolami przedsiębiorcy powinni już teraz dokonać przeglądu obowiązujących umów cywilnoprawnych oraz sposobu faktycznej realizacji świadczeń, aby uniknąć ryzyka zakwestionowania przyjętego modelu współpracy.
Zespół Nexia Advicero służy wsparciem w analizie umów, ocenie ryzyk oraz przygotowaniu przedsiębiorstw do potencjalnych kontroli PIP i ZUS.