Nexia Advicero | ESG | Lipiec 2025

1. Pakiet Omnibus
2. Standardy raportowania w ESG
3. System kaucyjny – start przesunięty na październik 2025 r.
4. Sygnaliści jako element raportowania ESG
5. Raport GS1 Polska jako przykład dla MŚP
   

Pakiet Omnibus

Wśród przedsiębiorstw Unii Europejskiej uwagę zwraca niedawno opublikowany tzw. Pakiet Omnibus – część szerszej inicjatywy Komisji Europejskiej pod nazwą Kompas Konkurencyjności. Proponowane w nim zmiany mają na celu uproszczenie przepisów i ograniczenie obciążeń administracyjnych dla biznesu, m.in. poprzez redefinicję zakresu obowiązków związanych ze zrównoważonym rozwojem i raportowaniem ESG, przy jednoczesnym utrzymaniu kierunku transformacji w stronę gospodarki niskoemisyjnej.

Pakiet uproszczeniowy Omnibus I, przyjęty w lutym 2025 r., przewiduje zmiany w dyrektywie CSRD, CSDDD oraz Taksonomii UE. Kluczowe modyfikacje zakładają istotne zawężenie grupy podmiotów objętych obowiązkiem raportowania ESG – zgodnie z propozycją Komisji, obowiązki te miałyby dotyczyć głównie firm zatrudniających powyżej 1000 pracowników i spełniających określone kryteria finansowe. Szacuje się, że wyłączeniu spod CSRD na poziomie UE może podlegać ok. 80% obecnie objętych firm.

W ramach zmian uchwalono m.in. dwuletnie przesunięcie terminów obowiązkowego raportowania ESG dla drugiej i trzeciej fali firm. Na mocy Dyrektywy 2025/794, duże przedsiębiorstwa będą zobowiązane do sporządzenia pierwszego raportu za rok obrotowy 2027 (w 2028 r.), a MŚP notowane na giełdzie – za 2028 r. (w 2029 r.). Państwa członkowskie, w tym Polska, mają czas na transpozycję przepisów do 31 grudnia 2025 r. W odniesieniu do Taksonomii UE przewidziano m.in. dobrowolność raportowania dla podmiotów poniżej 1000 pracowników, uproszczenie kryteriów DNSH oraz zmniejszenie liczby wymaganych wskaźników. W zakresie audytu sprawozdawczości ESG docelowo obowiązywać ma wyłącznie atestacja na poziomie ograniczonej pewności (limited assurance).

Zmiany obejmują również Dyrektywę CSDDD. Planowane jest odroczenie obowiązków należytej staranności o rok – do 2027 lub 2028 r. w zależności od wielkości firmy. Proponuje się również zmniejszenie częstotliwości audytów u partnerów biznesowych (z co roku na raz na pięć lat) oraz ograniczenie zakresu informacji, które duże firmy mogą pozyskiwać od MŚP w łańcuchu wartości. Przewidziano również uproszczenia w mechanizmie CBAM (m.in. zwolnienia dla małych importerów) oraz działania inwestycyjne UE mające wspierać finansowanie innowacji i technologii niskoemisyjnych.

Wprowadzenie pakietu wiąże się z obawami dotyczącymi możliwej deregulacji. Część interesariuszy, w tym Europejski Bank Centralny i organizacje społeczne, zwracają uwagę na ryzyko ograniczenia dostępu do danych ESG oraz osłabienia ochrony środowiska i praw człowieka. Wskazuje się również, że zmiany mogą wpłynąć na sytuację firm, które wcześniej zainwestowały w dostosowanie do pierwotnych wymogów. Jednocześnie rynek, inwestorzy oraz instytucje finansowe nadal oczekują transparentności i dostępności danych ESG, niezależnie od przepisów. W związku z tym zarządzanie obszarem ESG pozostaje kluczowe z perspektywy reputacyjnej, regulacyjnej i inwestycyjnej.

Prace legislacyjne w UE trwają – szczegóły dotyczące m.in. uproszczeń ESRS i zmian w Taksonomii wciąż są procedowane. Dalsze dostosowania prawa krajowego, w tym transpozycja Dyrektywy 2025/794, pozostają kwestią otwartą.

Standardy raportowania w ESG

Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), przygotowane w związku z implementacją dyrektywy CSRD do krajowego porządku prawnego, mają zapewnić wspólne ramy raportowania informacji o zrównoważonym rozwoju. Celem ich wprowadzenia jest zwiększenie porównywalności ujawnianych danych, a także zapewnienie możliwości atestacji oraz cyfryzacji sprawozdawczości w tym obszarze.

Każdy ze standardów określa zakres informacji, które jednostki powinny ujawniać w odniesieniu do istotnych dla nich zagadnień. Obejmują 12 obszarów tematycznych, które można podzielić na cztery grupy:

Standardy ogólne:

• ESRS 1 – Wymogi ogólne: określa zasady raportowania, w tym podejście do istotności oraz strukturę sprawozdania.
• ESRS 2 – Ujawnienia ogólne: dotyczy informacji o strategii, zarządzaniu ryzykiem i celach ESG.

Standardy środowiskowe:

• ESRS E1 – Zmiana klimatu: emisje gazów cieplarnianych, zużycie energii, działania adaptacyjne.
• ESRS E2 – Zanieczyszczenia: emisje do powietrza, wody i gleby oraz stosowanie substancji niebezpiecznych.
• ESRS E3 – Zasoby wodne i morskie: zużycie i gospodarowanie wodą.
• ESRS E4 – Bioróżnorodność i ekosystemy: wpływ działalności na gatunki i siedliska.
• ESRS E5 – Gospodarka o obiegu zamkniętym: efektywność zasobów, recykling i ograniczenie odpadów.

Standardy społeczne:

• ESRS S1 – Własna siła robocza: prawa pracownicze, równość wynagrodzeń, warunki pracy.
• ESRS S2 – Pracownicy w łańcuchu wartości: warunki pracy u dostawców.
• ESRS S3 – Społeczności lokalne: wpływ działalności na otoczenie społeczne.
• ESRS S4 – Konsumenci i użytkownicy końcowi: jakość i bezpieczeństwo produktów, prawa konsumentów.

Standard ładu korporacyjnego:

• ESRS G1 – Ład korporacyjny i etyka biznesowa: struktury zarządzania, przeciwdziałanie korupcji, sygnaliści, wpływ polityczny.

Wprowadzenie standardów ESRS oznacza dla firm konieczność bardziej kompleksowego podejścia do ujawniania informacji niefinansowych. Przedsiębiorstwa będą zobowiązane do rzetelnego raportowania kwestii środowiskowych, społecznych i zarządczych w sposób spójny, porównywalny i możliwy do weryfikacji. To nie tylko nowy obowiązek regulacyjny, ale także szansa na zwiększenie transparentności i budowanie zaufania wśród interesariuszy.

System kaucyjny – start przesunięty na październik 2025 r.

Od 1 października 2025 r. w Polsce zacznie obowiązywać ogólnokrajowy system kaucyjny. Jego celem jest ograniczenie ilości zmieszanych odpadów komunalnych, poprawa wskaźników recyklingu oraz zmniejszenie wpływu na środowisko. System ma zachęcać konsumentów do zwrotu opakowań i wspierać ponowne ich wykorzystanie w ramach gospodarki obiegu zamkniętego. Systemem objęte zostaną butelki PET o pojemności do 3 litrów oraz puszki metalowe o pojemności do 1 litra. Od 2026 roku system obejmie także szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra. Wyłączone z systemu będą natomiast opakowania po mleku, jogurtach i innych pitnych produktach mlecznych.

Według jakiej zasady będzie działać system?

Zasada zakłada doliczanie kaucji do ceny napoju w momencie zakupu – kaucja będzie pobierana przy kasie, a jej zwrot możliwy będzie bez konieczności okazywania paragonu. Opakowania objęte systemem będą odpowiednio oznakowane, a ich zwrot będzie możliwy w dowolnym punkcie zbiórki, również poza jednostkami handlowymi. Co istotne, należy pamiętać, że zwracanych opakowań nie powinno się zgniatać.

Wysokość kaucji, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z 8 lipca 2024 r., wynosi 50 groszy dla butelek PET i puszek oraz 1 złoty dla butelek szklanych (od 2026 r.). Co ważne, kaucja podąża za produktem – jest niezależna od miejsca zakupu czy zwrotu.

Systemem objęte będą różne grupy podmiotów – w tym producenci i importerzy, hurtownie, sklepy (zarówno małe, jak i duże), zakłady przetwarzające odpady, branża HoReCa oraz operator systemu (tzw. podmiot reprezentujący). Producenci i importerzy będą zobowiązani do rejestracji w systemie, osiągania wymaganych poziomów zbiórki oraz współpracy z operatorem. Duże sklepy o powierzchni powyżej 200 m² będą zobowiązane do odbioru pustych opakowań i zwrotu kaucji konsumentom. Mniejsze sklepy będą musiały pobierać kaucję przy sprzedaży, ale ich udział w systemie odbioru będzie dobrowolny.

Wprowadzenie systemu kaucyjnego wiąże się również z określonymi zasadami rozliczeń podatkowych. Kaucja pobierana przy sprzedaży produktu będzie zwolniona z VAT, natomiast podatek ten będzie należny w przypadku opakowań, które nie zostaną zwrócone. Obowiązek obliczenia, poboru i zapłaty VAT od niezwróconych kaucji będzie spoczywać na podmiocie reprezentującym. Jako płatnik VAT, będzie on zobowiązany do prowadzenia szczegółowej ewidencji, obejmującej m.in. liczbę i rodzaj opakowań oraz wartość pobranych kaucji. Rozliczenie podatku powinno nastąpić do końca stycznia roku następującego po roku rozliczeniowym. Przykładowo, jeśli 1000 opakowań nie zostanie zwróconych, przy kaucji 0,50 zł, podstawą opodatkowania będzie kwota 500 zł, co przy stawce 23% oznacza dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości 115 zł.

Niedopełnienie obowiązków związanych z systemem może skutkować wysokimi karami. Producenci, którzy nie będą przekazywać operatorowi informacji o wszystkich wprowadzonych na rynek opakowaniach, mogą zostać ukarani grzywną do 500 000 zł. Z kolei sklepy, które nie będą pobierały kaucji od konsumentów, narażają się na kary sięgające nawet 1 miliona złotych.

Korzyści z systemu kaucyjnego dla: środowiska, konsumenta i przedsiębiorcy

System kaucyjny przyniesie liczne korzyści środowiskowe, w tym ograniczenie ilości odpadów trafiających na składowiska, zmniejszenie zużycia surowców naturalnych, redukcję emisji gazów cieplarnianych oraz poprawę efektywności recyklingu. Dla przedsiębiorców może to być również szansa na poprawę wizerunku firmy jako odpowiedzialnej ekologicznie, zdobycie certyfikatów środowiskowych oraz lepsze przygotowanie na przyszłe wymogi wynikające z regulacji unijnych.

Sygnaliści jako element raportowania ESG

Ustawa o ochronie sygnalistów, wdrażająca Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2019/1937, obowiązuje od 25 września 2024 r. i ma istotny wpływ nie tylko na wewnętrzne procedury compliance, lecz również na obowiązki raportowe w obszarze ESG – w szczególności w zakresie ładu korporacyjnego (Governance). Przedsiębiorcy, w tym firmy produkcyjne, handlowe czy importowe, zostaną zobowiązani do wdrożenia procedury przyjmowania i obsługi zgłoszeń wewnętrznych, zapewnienia ochrony sygnalistom oraz raportowania tych działań zgodnie ze standardem ESRS G1. Nowe przepisy wymagają m.in. wyznaczenia bezstronnej osoby lub jednostki odpowiedzialnej za działania następcze, określenia trybu obsługi zgłoszeń (w tym także anonimowych) oraz zapewnienia pracownikom jasnych informacji o możliwościach zgłoszeń zewnętrznych. Brak wdrożenia procedury może skutkować sankcjami administracyjnymi oraz utrudnieniami w raportowaniu zgodnym z CSRD.

Standard ESRS G1 nakłada na organizacje obowiązek ujawniania informacji dotyczących funkcjonowania kanałów zgłaszania nieprawidłowości, polityki szkoleniowej w tym zakresie, środków ochrony sygnalistów oraz planów wdrożeniowych, jeśli odpowiednia procedura nie została jeszcze przyjęta. W praktyce oznacza to konieczność weryfikacji i aktualizacji istniejących procesów oraz objęcia raportowaniem również takich aspektów jak zarządzanie ryzykiem nadużyć, przeciwdziałanie korupcji i etyka organizacyjna. Ochrona sygnalistów staje się nie tylko wymogiem regulacyjnym, ale także istotnym elementem kultury organizacyjnej i przejrzystości działań, przekładającym się na reputację firmy i zaufanie interesariuszy.

Więcej informacji, w tym szczegółowy opis wymagań, zakresu obowiązków oraz podmiotów objętych nowymi przepisami, znajduje się na naszej stronie internetowej (link poniżej).

Zapraszamy do lektury pełnego artykułu: nexiaadvicero.eu/sygnalisci

Raport GS1 Polska jako przykład dla MŚP

Raport zrównoważonego rozwoju GS1 Polska 2024  to dokument organizacji prezentujący podejście do kwestii ESG oraz działania podejmowane w obszarach środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego. Oparty na Europejskich Standardach Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) w wersji dla MŚP. Raport ma na celu nie tylko transparentność, ale również inspirowanie innych firm – zwłaszcza z sektora małych i średnich przedsiębiorstw – do rozpoczęcia własnej drogi w kierunku zrównoważonego rozwoju.

Z Raportu zrównoważonego rozwoju GS1 Polska 2024 inne firmy mogą wyciągnąć kilka pomocnych wniosków i wskazówek dotyczących ESG.

1. Warto rozpocząć działania związane z ESG. Fakt, że GS1 Polska przygotowała swój pierwszy raport ESG, pokazuje, że każda organizacja, niezależnie od wielkości, może i powinna rozpocząć swoją drogę w kierunku zrównoważonego rozwoju i raportowania ESG.
   
   
2. GS1 Polska oparła swój raport na Europejskich Standardach Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) w wersji dla małych i średnich przedsiębiorstw. To sugeruje, że inne MŚP również mogą skorzystać z tych wytycznych jako dobrego punktu wyjścia do strukturyzowania swoich działań i raportów ESG.
   
   
3. GS1 Polska przeprowadziła analizę podwójnej istotności z partnerem zewnętrznym. To kluczowy proces, który pozwala zidentyfikować zarówno wpływ organizacji na otoczenie, jak i wpływ otoczenia na organizację w kontekście ESG. Inne firmy powinny również przeprowadzić taką analizę, aby skupić się na najważniejszych dla nich kwestiach zrównoważonego rozwoju.
   
   
4. W procesie analizy istotności GS1 Polska zaangażowała różne grupy interesariuszy, takie jak: klienci, dostawcy, pracownicy i organizacje branżowe. Dialog z interesariuszami jest ważny, aby zrozumieć ich oczekiwania i uwzględnić ich perspektywy w strategii ESG.
   
   
5. Zintegrowanie ESG z działalnością. Dla GS1 Polska wdrażanie praktyk ESG jest kluczowe w kontekście ich misji tworzenia globalnych standardów dla łańcuchów dostaw. Inne firmy powinny szukać sposobów na zintegrowanie zasad ESG z ich podstawową działalnością i strategią biznesową.
   
   
6. Raport GS1 Polska przedstawia konkretne działania w obszarach środowiska (np. zużycie energii ze źródeł odnawialnych), społeczeństwa (np. równość wynagrodzeń) i ładu korporacyjnego (np. Kodeks Etyki). Jest to dobry przykład obrazujący jak wdrażać podobne praktyki dostosowane do swojej specyfiki.
   
   
7. Wykorzystanie własnych produktów i usług na rzecz ESG. GS1 Polska pokazuje, jak ich standardy, takie jak kody 2D i Cyfrowy Paszport Produktu (DPP), mogą wspierać zrównoważony rozwój poprzez poprawę śledzenia produktów, walkę z marnowaniem żywności i ułatwianie recyklingu. Firmy powinny rozważyć, w jaki sposób ich własne produkty i usługi mogą przyczyniać się do realizacji celów ESG.
   
   
8. GS1 Polska udostępnia szkolenia i bazę wiedzy o ESG oraz współpracuje z innymi organizacjami w tej dziedzinie. To podkreśla znaczenie ciągłego uczenia się i budowania partnerstw w celu rozwoju w obszarze ESG.
   
   
9. Raportowanie ESG jest możliwe i przynosi korzyści. Celem raportu GS1 Polska jest pokazanie, że raportowanie ESG, nawet przy ograniczonych zasobach, jest możliwe i może przynosić realne korzyści. Może to zachęcić inne MŚP do podjęcia wysiłku raportowania swoich działań ESG, co zwiększa transparentność i buduje zaufanie interesariuszy.
   
   
10. Wizja zrównoważonego biznesu. Według wizji ESG GS1 Polska standardy GS1 pomagają prowadzić biznes w sposób bardziej zrównoważony. Inne firmy również powinny określić swoją wizję zrównoważonego rozwoju i dążyć do prowadzenia działalności w sposób odpowiedzialny.
    
    
    

Raport GS1 Polska 2024 pokazuje, że nawet małe i średnie przedsiębiorstwa mogą skutecznie rozpocząć działania w obszarze ESG, korzystając z dostępnych uproszczonych standardów i angażując interesariuszy. Jest to przykład ilustrujący, jak integrować kwestie zrównoważonego rozwoju z działalnością firmy oraz jak raportowanie ESG może przynosić realne korzyści, budując przejrzystość i zaufanie. Bazując na raporcie można przystąpić do podejmowania pierwszych kroków i spróbować wdrożyć praktyczne rozwiązania możliwe do wdrożenia w swojej organizacji.