Unia Europejska, dążąc do bardziej zrównoważonej gospodarki, przyjęła Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1542 z dnia 12 lipca 2023 r. w sprawie baterii i zużytych baterii. To przełomowe rozporządzenie, które weszło w życie z dniem 24 lutego 2025 roku, stanowi ogromną zmianę w zarządzaniu bateriami na terenie całej Unii, zastępując dotychczasową dyrektywę i wprowadzając przepisy stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich. Jego implementacja stawia nowe wyzwania dla ponad 23 tysięcy polskich firm.
Cel i zakres rozporządzenia
Głównym celem Rozporządzenia 2023/1542 jest ujednolicenie krajowych regulacji w zakresie baterii, zapewniając spójne zasady dla wszystkich podmiotów gospodarczych działających na jednolitym rynku europejskim. Jest to kluczowy element dążenia Unii do gospodarki w obiegu zamkniętym, mający na celu zmniejszenie negatywnego wpływu baterii na środowisko na wszystkich etapach ich cyklu życia. Rozporządzenie ma zapewnić dostęp do niezbędnych surowców pozyskiwanych w sposób wtórny, co jest zgodne z priorytetem Komisji Europejskiej dotyczącym cyrkularności.
Co istotne, regulacje te mają szerokie zastosowanie. Nie dotyczą wyłącznie wyspecjalizowanych podmiotów wprowadzających same baterie do obrotu, ale obejmują również te firmy, które importują produkty z wbudowanymi bateriami, takie jak zabawki czy laptopy. Dotyczy to wszystkich kategorii baterii, niezależnie od ich kształtu, objętości, masy, projektu, składu materiałowego, składu chemicznego, użycia czy przeznaczenia – od baterii przenośnych, przez rozruchowe (SLI), do lekkich środków transportu (LMT), do pojazdów elektrycznych (EV) oraz przemysłowych.
Kluczowe obowiązki i zmiany dla podmiotów gospodarczych
Rozporządzenie wprowadza nową, bardziej złożoną klasyfikację baterii, zastępując dotychczasowy podział, oraz obowiązki wynikające z rozporządzenia dotyczą każdego etapu cyklu życia baterii: od wytwarzania, przez wprowadzanie do obrotu, aż po zagospodarowanie zużytych baterii.
I. Etap wytwarzania
Rozporządzenie utrzymuje dotychczasowe limity substancji niebezpiecznych – zakaz stosowania rtęci (powyżej 0,0005%) i kadmu (powyżej 0,002%) w bateriach przenośnych, wprowadzając nowy limit dla ołowiu (0,01%), z wyjątkiem cynkowo-powietrznych ogniw guzikowych do sierpnia 2028 r. Wytwórcy baterii do pojazdów elektrycznych, przemysłowych (>2 kWh) i LMT będą zobowiązani do sporządzania deklaracji śladu węglowego, a od sierpnia 2026 r. – do spełniania określonych klas efektywności. Wymagana będzie również dokumentacja potwierdzająca zawartość materiałów z recyklingu (z obowiązkowymi minimalnymi poziomami od 2031 r.). Dodatkowo, od lutego 2027 r. baterie przenośne muszą być łatwe do usunięcia i wymiany przez użytkownika.
II. Etap wprowadzania do obrotu.
Wszystkie rodzaje baterii muszą być odpowiednio etykietowane (m.in. z informacją o pojemności oraz o minimalnym okresie używania i braku możliwości ponownego ładowania (dla baterii jednorazowych)). Od 18 lutego 2027 r. obowiązkowe będzie również znakowanie baterii kodem QR, który umożliwi dostęp do szczegółowych danych technicznych oraz tzw. paszportu baterii. Paszport ten zawierać będzie m.in. identyfikator, specyfikacje i informacje o demontażu, przydatne dla podmiotów zajmujących się naprawą, regeneracją i recyklingiem.
III. Etap zagospodarowania zużytych baterii (rozszerzona odpowiedzialność producenta)
Rozporządzenie przewiduje wzrost obowiązkowych poziomów zbierania:
- do 63% dla baterii przenośnych od 2027 r.,
- do 51% dla baterii LMT od początku 2028 r.
Utrzymano cele wydajności recyklingu oraz odzysku materiałów do końca 2027 r. Co ważne, od 1 października 2025 r. planowane jest wprowadzenie systemu kaucyjnego. Producenci będą odpowiedzialni za organizację selektywnej zbiórki, transportu i przetwarzania zużytych baterii, a dystrybutorzy – za ich odbiór od użytkowników końcowych.
Należyta staranność (due diligence) w łańcuchu dostaw
Jednym z najważniejszych i najbliższych obowiązków, z którego przedsiębiorcy będą rozliczani, są wymogi dotyczące procedury należytej staranności (due diligence), które wejdą w życie od 18 sierpnia 2025 r. Zgodnie z rozporządzeniem (art. 48 ust. 1, art. 49, 50, 52) podmioty gospodarcze wprowadzające baterie do obrotu muszą ustanowić i wdrożyć polityki należytej staranności w odniesieniu do baterii.
W ramach zarządzania ryzykiem (art. 50), firmy muszą określać i oceniać ryzyko niekorzystnych skutków w swoim łańcuchu dostaw. Należy opracować i wdrożyć strategie reagowania na zidentyfikowane ryzyko, aby zapobiegać negatywnym skutkom, ograniczać je lub im zaradzać.
Rozporządzenie przewiduje również szerokie obowiązki w zakresie ujawniania informacji związanych z należytą starannością (art. 52). Podmioty gospodarcze są zobowiązane do udostępniania organom nadzoru rynku raportów z weryfikacji, decyzji o zatwierdzeniu polityki, raportów z audytu oraz dowodów zgodności. Dodatkowo, muszą przekazywać swoim bezpośrednim nabywcom wszelkie odpowiednie informacje.
Jak przygotować się na nowe przepisy?
Mimo że Parlament Europejski przegłosował odroczenie niektórych obowiązków o dwa lata, a polskie prace legislacyjne są opóźnione, Rozporządzenie 2023/1542 stosuje się bezpośrednio. Oznacza to, że firmy muszą być gotowe na jego wdrożenie niezależnie od stanu polskiego prawa krajowego, które jedynie określi organy nadzoru i kary za naruszenia.
Wdrożenie Rozporządzenia 2023/1542 to znaczące wyzwanie, ale i szansa na zwiększenie konkurencyjności unijnej gospodarki.